Anayasa Mahkemesi, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun ek 33. maddesindeki "nöbet ücretinin aylık üst sınırla (60/130 saat) sınırlanması" hükmünü Anayasa'nın 18. maddesine aykırı bularak iptal etti. Bu karar, sağlık çalışanlarının fazla nöbetleri için ücret alamama sorununu ortadan kaldırıyor.
Karara ilişkin AYM'ye başvuruda bulunan Çanakkale 2. İdare Mahkemesi, Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla, ilgili sağlık personelinin tuttuğu nöbete ilişkin olarak yapılacak ücret ödemesinin belirli bir süreyle sınırlandığı, bu süre üzerinde nöbet tutulsa dahi sağlık personeline buna ilişkin bir ücret ödenmeyeceğinin öngörüldüğü, bu durumun hukuk devleti ilkesini, zorla çalıştırma yasağını ve mülkiyet hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralın Anayasa'nın 2., 18. ve 35. maddelerine aykırı olduğu ileri sürüldü.
AYM de bu görüşü benimseyerek Anayasa'nın 18. maddesine aykırı olduğu gerekçesiyle kuralı iptal etti.
Çeşitli Sağlık Kuruluşlarında Belirli Sürelerin Üzerinde Tutulan Nöbetler İçin Ücret Ödenmemesini Öngören Kurala İlişkin İtiraz Başvurusu Hakkında Karar
Anayasa Mahkemesi 26/11/2025 tarihinde E.2025/89 numaralı dosyada, 657 sayılı Devlet Memurları Kanunu'nun 5947 sayılı Kanun'un 10. maddesiyle değiştirilen ek 33. maddesinin birinci fıkrasının üçüncü cümlesinin Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.
İtiraz Konusu Kural
İtiraz konusu kuralda, çeşitli sağlık kuruluşları itibarıyla ancak belirli saatlere kadar tutulan nöbetler bakımından ücret ödeneceği, bu sürelerin üzerinde nöbet tutulmasının gerekli olması durumunda ücret ödenmeyeceği öngörülmektedir.
Başvuru Gerekçesi
Başvuru kararında özetle; itiraz konusu kuralla, ilgili sağlık personelinin tuttuğu nöbete ilişkin olarak yapılacak ücret ödemesinin belirli bir süreyle sınırlandığı, bu süre üzerinde nöbet tutulsa dahi sağlık personeline buna ilişkin bir ücret ödenmeyeceğinin öngörüldüğü, bu durumun hukuk devleti ilkesini, zorla çalıştırma yasağını ve mülkiyet hakkını ihlal ettiği belirtilerek kuralın Anayasa'ya aykırı olduğu ileri sürülmüştür.
Mahkemenin Değerlendirmesi
Anayasa Mahkemesi 25/1/2023 tarihli ve E.2022/97, K.2023/13 sayılı kararında, 657 sayılı Kanun'un ek 33. maddesinin üçüncü fıkrasının, ücretlendirilebilecek toplam icap nöbeti süresini aylık 120 saatle sınırlayan ikinci cümlesini Anayasa'nın 18. maddesine aykırı görerek iptal etmiştir.
Anılan kararda, alanında uzman olan kişilerin uzmanlık alanlarıyla ilgili olmak ve aşırı külfet yüklememek kaydıyla birtakım hizmetlerle yükümlü kılınmasının zorla çalışma veya angarya olarak değerlendirilemeyeceği ancak bu kişilere ölçüsüz külfet yüklenmesi durumunda Anayasa'nın 18. maddesinin sınırlarının aşıldığı sonucuna varılabileği belirtilmiştir. Ölçüsüz külfet yüklenip yüklenmediğinin tespitinde ise kişilere ücret ve benzeri menfaatlerin sağlanıp sağlanmadığının ve yapılması zorunlu kılınan hizmetin mesleki gelişim ve kariyerlerine katkısının bulunup bulunmadığının gözönünde bulundurulması gerektiği ifade edilmiştir.
Bu kapsamda ilk olarak icap nöbetinin, statü hukukuna tabi olarak çalışan kamu görevlilerinin bulundukları statünün gereği olarak yerine getirdikleri bir görev olması nedeniyle makul kabul edilebileceği; mesai saatleri dışında, gece boyunca ve hafta sonlarında görev icabı çağrılabileceklerinin öngörülebilir olduğu ve bu hizmetlerin memurların ve sözleşmeli personelin mesleki faaliyetlerinin kapsamı dışında sayılamayacağı tespit edilmiştir.
Söz konusu kararda ayrıca sağlık hizmetlerinin kesintisiz yürütülmesinin Anayasa'nın 56. maddesi kapsamında devlete yüklenen pozitif yükümlülüklerden olduğu, sağlık çalışanlarının icap nöbeti tutma ödevi altında bulunmasının tek başına Anayasa'nın 18. maddesine aykırı olmadığı belirtilmiştir. Ancak bu hizmetlerin dinlenme hakkını ortadan kaldırmaması gerektiği, zorunlu hâllerde getirilen nöbet yükümlülüğünün uygun bir ücretle telafi edilmesinin kamu yararı ile sağlık personelinin menfaatlerinin dengelenmesi bakımından uygun bir yol olduğu ifade edilmiştir. Bu kapsamda icap nöbetine üst sınır getirmeyen ve söz konusu sınırın zorunlu hâllerde aşılması durumunda bu fazla çalışmayı telafi edecek bir ücret ödenmesini güvence altına almayan hükmün Anayasa'nın 18. maddesine aykırı olduğu sonucuna varılmıştır.
İtiraz konusu kuralla da çeşitli sağlık kuruluşları itibarıyla ancak belirli saatlere kadar tutulan nöbetler bakımından ücret ödeneceği, bu hâliyle kuralın Anayasa'nın 18. maddesinin gerekliliklerini karşılamadığı ve sağlık çalışanlarına orantısız bir külfet yüklediği anlaşılmıştır. Bu itibarla kural yönünden Anayasa Mahkemesinin anılan kararından ayrılmayı gerektirir bir husus bulunmadığı belirtilmiştir.
Anayasa Mahkemesi açıklanan gerekçelerle kuralın Anayasa'ya aykırı olduğuna ve iptaline karar vermiştir.
130 Saatlik Nöbet Ücreti Sınırı İptal Edildi
657 sayılı Devlet Memurları Kanunu kapsamında yer alan Ek 33. madde, sağlık çalışanlarına ödenecek nöbet ücretine üst sınır getiriyordu.
Mevcut düzenlemeye göre:
• Aile sağlığı merkezleri ve toplum sağlığı merkezlerinde ayda en fazla 60 saat,
• Diğer sağlık kurumlarında ise ayda en fazla 130 saat
nöbet ücreti ödenebiliyordu. Bu sınırların üzerindeki nöbetler için ise hiçbir ücret ödenmiyordu.
Ancak Anayasa Mahkemesi, söz konusu düzenlemenin Anayasa'ya aykırı olduğuna hükmederek iptaline karar verdi.
Oybirliğiyle Alındı
Mahkemenin verdiği karar:
• Karar tarihi: 26 Kasım 2025
• Karar şekli: Oybirliği
Bu kararla birlikte, sağlık çalışanlarının tuttuğu nöbetlerde belirli saatten sonra ücret ödenmemesi kuralı kaldırılmış oldu.
"Çalışmanın Karşılığı Ödenmeli"
Kararın gerekçesinde, kamu görevlilerine yaptırılan çalışmaların karşılığının verilmemesinin hukuki ve anayasal ilkelerle bağdaşmadığı vurgulandı.
Buna göre:
• Sağlık çalışanlarına zorunlu nöbet tutturuluyorsa,
• Bu çalışmanın mali karşılığı da ödenmek zorunda.
Bu yönüyle karar, özellikle acil servis, yoğun bakım ve 24 saat hizmet veren sağlık kurumlarında görev yapan hekim ve sağlık personeli açısından önemli bir hak değişikliği olarak değerlendiriliyor.
Sağlık Çalışanları İçin Ne Değişecek?
Kararın yürürlüğe girmesiyle birlikte:
• Ücretsiz nöbet uygulaması hukuken ortadan kalkmış olacak.
• Sağlık çalışanlarının tuttukları tüm nöbetlerin ücretlendirilmesi gerekecek.
• Yeni düzenleme için yasal veya idari düzenlemelerin yapılması bekleniyor.
Sağlık camiasında uzun süredir tartışılan nöbet ücretleri konusunda verilen bu kararın, çalışma koşulları ve özlük hakları açısından yeni bir dönemin kapısını aralayabileceği ifade ediliyor.